5 april 2026
KNO-arts vervangt het kleinste botje in het lichaam. ’Als je niet hoort raak je geïsoleerd’
Hij speurt de vloer onder het bureau af. Het stukje titanium dat hij zoekt is amper twee millimeter lang en nog geen halve millimeter dik. Even daarvoor heeft KNO-arts en neuro-otoloog Huib van Waegeningh van Tergooi MC de stijgbeugelprothese uit de plastic verpakking gehaald en op verzoek van de fotograaf op zijn vingertop gelegd. Zo zie je in een oogopslag hoe ongelooflijk minuscuul het is. ‘Ik vraag me af waar hij is, hij zit er niet in’, zegt Van Waegeningh terwijl hij het doorzichtige doosje oppakt. Dan kijkt hij nog eens goed. Lachend: ‘Oh hij zit er wel in.’ Zelfs voor het geoefende oog van de oorarts is de prothese haast onzichtbaar.
Titanium
De KNO-arts van Tergooi MC vervangt jaarlijks bij tientallen patiënten de stijgbeugel, het kleinste botje in het menselijk lichaam, door een stukje titanium. Het gaat om mensen die door otosclerose ernstig gehoorverlies hebben. Ongeveer een procent van de mensen met een Europese achtergrond krijgt met de aandoening te maken waarbij het oorbotje door verharding van het bot rond het slakkenhuis vast komt te zitten. In andere delen van de wereld komt het minder vaak voor.
‘Otosclerose ontstaat doordat in het slakkenhuis de doorbloeding van het bot toeneemt, waardoor het bot eerst poreuzer wordt. De volgende fase is juist dat het bot verhardt en de stijgbeugel vastgroeit en niet meer kan bewegen’, legt Van Waegeningh uit. ‘We weten niet waarom die bloedvaatjes gaan groeien. Wel weten we dat erfelijke factoren een rol kunnen spelen en dat ook hormonale veranderingen soms een rol lijken te spelen. Vrouwen die na de eerste zwangerschap ineens slecht gaan horen, zijn typische otosclerosepatiënten. En soms ontstaat het in de menopauze. Ook een infectie in het verleden met mazelen geeft mogelijk meer kans op otosclerose. Veel patiënten die ik opereer zijn halverwege of eind dertig.’
Even terug naar de biologieles op de middelbare school. Hoe werkt het gehoor ook alweer?
‘Geluidsgolven worden opgevangen door de oorschelp en de gehoorgang en botsen tegen het trommelvlies, dat gaat trillen. Deze trillingen worden via de drie gehoorbeentjes in het middenoor; de hamer, het aambeeld en de stijgbeugel, doorgegeven aan het slakkenhuis. De stijgbeugel beweegt heen en weer in een opening in het slakkenhuis. Het slakkenhuis is gevuld met vocht en microscopisch kleine trilhaartjes. Die bewegingen van het vocht brengen de trilhaartjes in beweging. Vervolgens zenden die trilhaartjes een signaal via de gehoorzenuw naar de hersenen en zo hoor je geluid.’
Als mensen gevraagd worden te kiezen tussen doof of blind zijn, kiezen de meesten voor doofheid. Begrijpt u die keuze?
‘Of doofheid of blindheid erger is, is subjectief. Het brengt beide grote uitdagingen met zich mee. Blindheid scheidt mensen van dingen en doofheid scheidt mensen van mensen. Er zijn studies waarbij deze vraag ook gesteld werd aan mensen die een aandoening hebben waarbij ze langzaam doof en blind worden. Daar bleek uit dat doofheid vaker als erger werd ervaren dan blindheid. Horen is extreem belangrijk. Mensen die doof zijn of doof worden, zeggen vooral de smalltalk heel erg te missen. Voor onze sociale interactie is praten over onbelangrijke zaken heel belangrijk. Maar bij het vertalen via gebarentaal of uitschrijven voor mensen met een auditieve beperking wordt vaak alleen de meest relevante informatie vertaald. Dat betekent dat je de smalltalk die het leven leuk maakt niet meer tot je neemt. Als je niet hoort, raak je geïsoleerd.’
Neemt het aantal mensen met gehoorproblemen toe doordat we op festivals naar harde muziek luisteren of via onze oortjes langdurig te veel decibellen krijgen?
‘Dat zou je verwachten, maar het is nog te vroeg om dat te kunnen zeggen. We zijn ons nu wel veel bewuster dat lawaai schadelijk is voor je gehoor. Vroeger werd in fabrieken waar veel lawaai was niet aan gehoorbescherming voor de arbeiders gedacht. Dat gold ook voor piloten in de cockpit en cabinepersoneel. Daar is gelukkig veel meer aandacht voor, waardoor we hopelijk voorkomen dat meer mensen slechter gaan horen. Bij praktisch elke drogist kun je al goede oordoppen kopen om je te beschermen tegen lawaai. Gebruik ze dus als je naar concerten gaat of als je aan het klussen bent. En de nieuwste muziekoortjes hebben vaak noise cancelling die de omgevingsgeluiden wegfilteren, waardoor je de muziek minder hard hoeft te zetten.’
Huib van Waegeningh is als KNO-arts en neuro-otoloog gespecialiseerd in oor- en schedelbasischirurgie. De helft van zijn werk bestaat uit opereren. Otosclerose is een van de aandoeningen die hij opereert in Tergooi MC. Zo’n stijgbeugeloperatie duurt ruim een uur. Van Waegeningh doet er drie in een ochtend.
Paspoort Huib van Waegeningh
Huib van Waegeningh (Naarden, 1984) werkt sinds 2019 als KNO-arts in Tergooi MC in Hilversum. Hij studeerde geneeskunde aan de KU in Leuven en deed de opleiding tot KNO-arts in het AMC Amsterdam, waar hij zich verdiepte in oorheelkunde.
Na zijn opleiding tot KNO-arts voltooide hij een fellowship in oor- en schedelbasischirurgie aan het European Institute for ORL in Antwerpen. Daar bleef hij werken als KNO-arts met onder meer speciale aandacht voor de reconstructieve oorchirurgie en behandeling van otosclerose (verharding van de stijgbeugel, het kleinste botje in het menselijk lichaam).
Van Waegeningh besloot al op heel jonge leeftijd dat hij oorarts wilde worden. ‘Ik was zelf als kind oorpatiëntje, waardoor ik slecht hoorde. Ik kon niet van de duikplank zoals mijn tweelingbroer en had altijd pijn na het zwemmen. En ik had ook veel last van oorontstekingen en looporen. Ik kwam in ziekenhuis Gooi-Noord in Blaricum als achtjarig patiëntje bij dokter Van der Baan terecht. Hij heeft me geopereerd waarna ik weer kon zwemmen en nooit meer pijn aan mijn oren had. Dat had zo’n impact dat ik besloot dat ik de beste oorarts van de wereld wilde worden.’ KNO-arts Van der Baan werd later zijn hoogleraar in het AMC. ‘In Tergooi MC heb ik uiteindelijk zijn opvolger dr. Borgstein opgevolgd.’
In de nieuwste podcast van Tergooi MC vertelt KNO-arts Huib van Waegeningh uitgebreid over de aandoening otosclerose.
Hoe stelt u vast dat iemand otosclerose heeft?
‘Bij veel mensen gaat het gehoor geleidelijk achteruit. Als je merkt dat je gesprekken in een rumoerige omgeving minder goed verstaat, is dat een reden om je gehoor een keer te laten testen bij een huisarts of audicien in een gehoorwinkel. Als zij een atypisch gehoorverlies constateren, verwijzen ze door naar ons. Op de poli kunnen wij dan met micro-otoscopie door de gehoorgang achter het doorzichtige trommelvlies het middenoor en de drie gehoorbeentjes goed beoordelen. Zo kunnen we andere middenoorproblemen uitsluiten. Heel soms kunnen we tekenen van otosclerose zelfs zien, omdat er een rood vlekje net voor de stijgbeugel is ontstaan. Het gevolg van toename van bloedvaatjes. Aanvullende gehoormetingen en een CT-scan van het oor geven uiteindelijk uitsluitsel.’
Is een operatie altijd nodig?
‘Ik raad altijd eerst aan om een hoortoestel te proberen. Elke operatie heeft immers risico’s. De kans is niet groot maar je kan na een stijgbeugeloperatie ook minder gaan horen. Vanaf een gemiddeld gehoorverlies van 35 decibel in de spraakfrequenties kom je in aanmerking voor vergoeding van een hoortoestel. Otosclerosepatiënten hebben vaak veel ernstiger gehoorverlies en dan kan het steeds moeilijker worden om met een hoortoestel een prettig gehoor te geven.’
De operatie duurt niet lang, maar gebeurt wel onder volledige narcose. Waarom is dat nodig?
‘Ik werk met een operatiemicroscoop via de gehoorgang. Het is microchirurgie en de patiënt mag niet bewegen, vandaar de narcose. De narcose is maar licht, waardoor de patiënt vrij snel en fit wakker wordt. Het trommelvlies haal ik los en klap ik naar voren. Dan kan ik voelen of de stijgbeugel met het ovale voetplaatje vastzit in het slakkenhuis. De verbinding tussen aambeeld en stijgbeugel haal ik weg en met de laser schiet ik een gaatje met een diameter van 0,5 millimeter in de voetplaat. In dat gaatje plaats ik de titaniumprothese en hang het vast om het aambeeldje. Het gehoor is dan meteen beter.’
Bibberende handen zijn niet handig bij zo’n operatie.
‘Het is een van de fijnste operaties die er zijn. Tijdens de opleiding merk je al of je voldoende stabiliteit hebt. Het gebruik van de nieuwe lasertechniek beperkt ook de kans op lawaaischade door trillingen op de voetplaat van de stijgbeugel. Het alternatief is werken met een boortje, dat geeft iets meer trillingen. Daarom gebruik ik bij voorkeur de laser.’
Is otosclerose te voorkomen?
‘Er lopen onderzoeken en trials met medicijnen om progressie van de aandoening te voorkomen. Dat gebeurt met medicatie die ook tegen botontkalking gebruikt wordt. Maar je kunt gehoorverlies met die medicijnen niet meer terugdraaien. Operatie-technisch zijn er op dit moment geen nieuwe ontwikkelingen. We zijn vooralsnog waar we willen zijn. Als verandering van het bot ook dieper in het slakkenhuis plaatsvindt en het zijn volledige functie verliest bestaat in sommige gevallen nog de mogelijkheid om dit te herstellen met een zogeheten cochleair implantaat waarbij een elektrode in het slakkenhuis wordt geplaatst. Dit is een techniek die we ook gebruiken bij veel doof geboren kindjes. Het implanteren van die elektrode kan al op 1 of 2-jarige leeftijd, nog voordat de taal ontwikkelt zodat ze een normale taal- spraakontwikkeling krijgen. De resultaten zijn indrukwekkend, Doof geboren kinderen kunnen naar een normale school, ze kunnen muziek luisteren, praten en spraak verstaan. Dat is echt fantastisch.’
E-mail nieuwsbrief